Internet gids voor reizen

BelgiŽ
English FranÁais Deutsch Nederlands Italiano EspaŮol

BelgiŽ > Cultuur en festivals > Musea > De MosasauriŽrs

Mosasauriërs, reusachtige zeehagedissen.

In de tijd toen de tyrannosauriërs de continenten domineerden, schuimden gigantische roofhagedissen de oceanen af: de Mosasauriërs.

Vreemd genoeg zijn ze nog onbekend bij het grote publiek, maar het Museum voor Natuurwetenschappen te Brussel toont enkele exemplaren uit zijn mosasauriërverzameling, die tot de wereldtop behoort. Je komt oog in oog te staan met een kaak van 1,60 meter lang, vol vlijmscherpe tanden. Gevolgd door het 12,5 meter lange lichaam van deze zeehagedis, een reusachtig roofdier dat de grootste haaien uit het krijt concurrentie aandeed.

Dinosauriërs op het vasteland, mosasauriërs in de zeeën
(Artikel van Els Verweire, geschreven voor en publiceerd in Eos, 1 april 2014)

Ooit maakten reusachtige reptielen de zeeën onveilig. Ze konden langer worden dan een Tyrannosaurus rex, ze grepen hun prooien vast met hun indrukwekkende kaken en verbrijzelden ze met hun kolossale tanden. Toch heeft u wellicht nog nooit van een mosasauriër gehoord. Het Brusselse Museum voor Natuurwetenschappen wil de giganten in ere herstellen.

Bijna 250 jaar geleden zijn blokbrekers stenen aan het kappen in een mergelgroeve in de buurt van Maastricht, als ze op een reusachtige schedel stoten. Eerder haalden ze al fossiele schelpen, slakken en fossielen naar boven. Maar nu beseffen ze meteen dat ze iets bijzonders hebben gevonden.

Er ontstaat onenigheid over wie de schedel aan zijn collectie mag toevoegen: dokter Hoffmann, een plaatselijke fossielenverzamelaar, of kanunnik Godding, eigenaar van het terrein. Intussen proberen wetenschappers te achterhalen aan welk dier de schedel kan hebben toebehoord. Sommigen denken aan een potvisachtige, anderen zijn ervan overtuigd dat het om een reusachtige krokodil gaat.

In 1794, nog voor de wetenschappers een consensus hebben bereikt, vallen Franse legers Maastricht binnen. Ze gaan er op zoek naar interessante stukken en krijgen ook le grand animal fossile des carrières de Maastricht in handen. De schedel belandt in het Muséum National d’Histoire Naturelle in Parijs, waar hij nu nog altijd wordt tentoongesteld. Wanneer paleontoloog Georges Cuvier de schedel later bestudeert, beseft hij dat het om een reusachtige mariene hagedis gaat die wellicht is uitgestorven. Zijn collega Gideon Mantell doopt het onbekende dier in 1829 Mosasaurus hoffmanni, naar zijn vindplaats en eerste eigenaar. 

In de loop van de 19de eeuw duiken nog meer fossielen van mosasauriërs op in de kalkgroeven rond Bergen. Vandaag beschikt het Brusselse Museum voor Natuurwetenschappen over een van de mooiste collecties mosasauriërfossielen ter wereld. Toch zijn de reptielen voor het grote publiek nobele onbekenden. "Daarom krijgen ze nu een eigen stek in het museum", vertelt bioloog en museoloog Gérard Cobut.

Mosasauriër Hainosaurus bernardi
Mosasauriër Hainosaurus bernardi.                                                                                                                                    ©  KBIN

Een van de blikvangers in de mosasauriërzaal is het bijna volledige skelet van de Hainosaurus bernardi, die in het Henegouwse dorpje Ciply werd gevonden. Het dier moet ruim twaalf meter lang zijn geweest en is daarmee de tweede grootste mosasauriër die ooit werd opgegraven, na de Mosasaurus hofmani, die naar schatting minstens vijftien meter kon worden – reptielen kunnen hun leven lang blijven groeien, wat het onmogelijk maakt hun lengte exact te bepalen. Verder krijgt u een mooie collectie schedels te zien en wordt aandacht besteed aan het bijzondere mechanisme van hun muil. Die was net als bij slangen erg mobiel en tot op het gehemelte bezaaid met tanden die hun leven lang werden vervangen.
 
Verder vertoont het museum op een groot scherm een 3D-animatie van de manier waarop mosasauriërs volgens de recentste bevindingen moeten hebben gezwommen. "Tot nu toe dachten experts dat mosasauriërs kronkelden zoals een zeeslang, omdat ze veel slanker waren dan de walvisachtigen van nu", vertelt Cobut. "De kleinste mosasauriër, de Carinodens belgicus, was bijvoorbeeld zo’n drie meter lang, maar woog nauwelijks veertig kilo, terwijl een dolfijn van drie meter makkelijk tweehonderd kilo haalt. De mosasauriërfossielen hebben echter een naar beneden afwijkende staart, en die paste niet in dat plaatje."

Wetenschappers dachten eerst dat de fossielen wat vervormd waren. Maar vier jaar geleden vergeleek de Zweedse prof. Lindgren de wervels van de staart van de mosasauriërs met die van een haai, waarbij de wervelkolom naar boven afwijkt. Hij ontdekte dat beide staarten tot in detail identiek waren, maar dan in spiegelbeeld. "Op basis daarvan kunnen we veronderstellen dat mosasauriërs net als haaien een vleesachtige rugvin op de staart moeten hebben gehad, wat later bevestigd werd door huidindrukken van die vin in goed bewaarde fossielen. Dat betekent dat mosasauriërs niet kronkelden, maar hun staart van links naar rechts bewogen zoals een haai."

De Belgische collectie mosasauriërs: een van de meest fabelachtige schatten ter wereld,
door Dr. Nathalie Bardet, onderzoekster aan het CNRS van het Muséum National d’Histoire Naturelle in Parijs.

De mosasauriërs of 'Maashagedissen' zijn uitgestorven reusachtige zeehagedissen, die leefden op het einde van het krijt, 90 tot 66 miljoen jaar geleden. Het zijn de eerste fossiele reptielen die in de paleontologische literatuur opdoken, zelfs lang vóór de dinosauriërs. Het Muséum National d’Histoire Naturelle van Parijs is dan wel het 'Huis van de mosasauriër', want daar bevindt zich het eerste ooit beschreven exemplaar, dat bovendien als eerste een wetenschappelijke naam kreeg, maar het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) is ontegensprekelijk het 'Huis van de mosasauriërS'.

Het beschikt immers over de grootste verzameling mosasauriërskeletten van Europa en waarschijnlijk van de hele wereld! De instelling bewaart niet alleen verschillende exemplaren uit Belgisch en Nederlands Limburg (streek van Maastricht), maar vooral een vijftigtal skeletten (waaronder ettelijke volledige) uit de fosfaatrijke sedimenten in het Bekken van Bergen (rond Ciply en Mesvin). Die werden in de tweede helft van de 19de eeuw ontdekt, tijdens de economische ontwikkeling van die streek.

Hagedis (skelet)
Hagedis (skelet).                                                                                                                                                     ©  KBIN

In die tijd ondernam Louis Dollo, paleontoloog op het KBIN, de zware maar boeiende taak om de skeletten van de mosasauriërs te onderzoeken, zoals hij dat voordien met die van de Iguanodons uit de kolenmijnen van Bernissart gedaan had. De collectie Belgische mosasauriërs is bovendien niet alleen de grootste verzameling, maar ook de meest gediversifieerde ter wereld. Het KBIN heeft 15 genera en soorten mosasauriërs. De meeste werden door Dollo beschreven en worden nog steeds als geldig beschouwd. Bovendien bevinden alle 8 type-exemplaren zich op het KBIN, wat uiterst zelden voorkomt! Veel van hun namen verwijzen uitdrukkelijk naar België en/of naar het fosfaat en de exploitanten ervan (Hainosaurus bernardi, Phosphosaurus ortliebi, Prognatodon solvayi, Mosasaurus lemonnieri, enz.).

Het is niet alleen in museaal opzicht een belangrijke collectie, maar ook paleontologisch is ze primordiaal. Ze geeft ons een 'momentopname' van het rijke en veelzijdige leven in de zee, net voor de grote massa-extinctie tijdens de krijt-tertiairgrens, waarbij ook deze grote zeereptielen snel en massaal uitstierven. Het KBIN is dus de behoeder van een van 's werelds fabelachtigste schatten, met de mosasauriërfossielen als prachtige juwelen die getuigen van een lang vervlogen wereld.

Andere rijke verzamelingen bevinden zich bijvoorbeeld in Kansas (Texas, VS), een collectie die verspreid ligt in verschillende kleinere musea en in Marokko (Khouribga). Nathalie Bardet werkte 15 jaar lang mee aan deze Marokkaanse verzameling die nog niet is tentoongesteld. Wanneer het museum daar geopend wordt (datum nog niet gekend) zal het het equivalent zijn van de Belgische verzameling in het KBIN. Ook in Maastricht (Nederland), Nieuw-Zeeland en in verschillende Noord-Amerikaanse musea bevinden zich mooie mosasauriërverzamelingen.


 

AdverterenEen link toevoegen - Een link verbeteren - Disclaimer -  Contacteer ons
Uw favorieten toevoegen -  Link naar Willgoto - Wereldreisgids

Copyright © 2017 WillGoTo. Tous droits rťservťs.

MosasauriŽrs, reusachtige zeehagedissen. In de tijd toen de tyrannosauriŽrs de continenten domineerden, schuimden gigantische roofhagedissen de oceanen af: de MosasauriŽrs.